Kluiverboom

Meer zeil op je lelievlet? Dat kan!

De lelievlet is ooit ontworpen voor met totaal zeiloppervlak van 16m2. Uit veiligheidsoverwegingen heeft men dit teruggebracht tot 12,15m2, om het zeilen voor jonge verkenners leuk te houden.
Wil je dus meer zeil (harder en schuiner!), dan kan je gewoon het tuigage van een BM op je lelievlet zetten; dan heb je de 16m2 zeil.

Wat je ook kunt doen is een boegspriet op je vlet bouwen.
Of is boegspriet niet het juiste woord? Er zijn mensen die het een kluiverboom noemen, omdat boegspriet een “landrotten woord” is.

Stukje historie

De boegspriet is een voor het schip uitstekend rondhout, of een stalen balk. Het heeft aan de ene kant als doel de zeilen verder naar voren uit te kunnen zetten en aan de andere kant een goed aangrijpingspunt te vormen voor de verstaging van de mast.
Een boegspriet was een normaal, veel voorkomend gegeven op vele oudere zeilschepen. Of ze nu dwarsgetuigd waren of niet (met ra zeilen, een lelievlet is dus langs getuigd). Ook de meeste schepen van de bruine vloot hebben een boegspriet en eventueel ook een kluiverboom. In de bruine vloot wereld wordt de boegspriet ook wel “opsteker” genoemd.
Een kluiverboom is een verlenging van de boegspriet.

Op de moderne langsgetuigde schepen wordt de kluiverboom vrijwel nooit meer ingezet. Alleen op de oudere schepen (of op de replica’s van oudere schepen) wordt de kluiverboom wel gebruikt, maar dan wordt deze vaak onverstaagd gebruikt, de kluiverboom zelf moet dan voldoende kracht hebben om één zeil (kluiver) of meerdere zeilen (kluivers, vliegers) voor de fok te kunnen voeren.
De boegspriet is bevestigd op de punt van het schip, de basis van de boegspriet iets verder naar binnen in de voet. Van onderen wordt de boegspriet op zijn plaats gehouden door de waterstag: een stag bevestigd op de punt van de boegspriet en op de boeg van het schip aan een oog even boven de waterlijn. Meestal worden ook boegstagen toegepast, aan bak- en stuurboordzijde van het schip. Deze lopen van de punt van de boegspriet naar een oog op het boeisel.

De kluiverboom op je lelievlet

De kluiverboom is dus wel het juiste woord voor op de lelievlet, je gebruikt hem immers om extra zeil te voeren.
Maar, hoe ga je nu te werk om een kluiverboom voor je lelievlet te maken?
Van wat voor materiaal ga je hem maken, hoe ga je hem bevestigen, wil (en mag!) je lassen aan je vlet?

Je kunt je kluiverboom van een hoop dingen maken. Denk aan een te kromme wrikriem, een gebroken wrikriem, of de masttop die afgelopen zomer is afgebroken tijdens je kamp.
Ook kun je er voor kiezen een kluiverboom van staal te maken, gewoon van een stuk dikwandige verwarmingspijp.
De lengte die nodig is ligt zo rond de 75 tot 120 cm, Het hangt er een beetje vanaf wat je zelf mooi vind.
Wat je nog meer nodig hebt, hangt er vanaf wat je zelf handig vind.
Op het voorbeeld hier links is gekozen voor een masttopring voor de bevestiging van de stagen en een giek eindbeslag voor de bevestiging van de fok, kunststof kikkers voor het spannen van de verstaging, en verwarmingspijp beugels voor de bevestiging op de hanenkam.
Wat je ook nodig hebt, is een grote dosis handigheid.



De bevestiging op je vlet hoeft niet ingewikkeld. Als je stevige stalen beugels neemt, die rond je kluiverboom passen, kun je de kluiverboom met die beugels ook op de hanenkam vast zetten.
Sommige groepen lassen een koker op het plechtplaatje waar ze de kluvuiverboom dan in kunnen steken.

Ook de verstaging kun je zo makkelijk of ingewikkeld maken als je zelf wilt.
Je kunt gewoon lijntjes spannen van de punt van je kluiverboom naar je sleepoog en de kikkers op het voordek die je dan vervolgens lekker strak vast knoopt.
Je kunt ook ogen op het boeisel lassen voor de boegstagen, en een oog vlak boven de waterlijn voor de waterstag. De verstaging kun je dan via een blokje aan de punt van de kluiverboom op de kikkers (die je misschien op je kluiverboom gemaakt hebt, of anders op je voordek) vast zetten.
Als je je kluiverboom op de hanenkam bevestigd, is het raadzaam om de verstaging ook aan te brengen. Gebruik je een koker, dan moet je je afvragen of je kluiverboom stevig genoeg is om zonder verstaging te kunnen.

Hiernaast zie je een voorbeeld beslag.
Als je je kluiverboom maakt voor 1 vlet is dit een handige en stevige oplossing, zeker als hij er vast op komt te zitten.
Als je hem op meerdere vleten in wilt zetten, moet je het doen met alleen de beugels die om de kluiverboom zitten, want de 3 gaatjes van de hanenkam komen niet altijd overeen op alle vletten.

Balans in het tuigage

Je zult merken, dat als je een kluiver (meestal gebruik je daar een oude standaard lelievlet fok voor) op je vlet hijst, dat je dan ineens een stuk minder scherp aan de wind kunt varen. Dit komt door de afvallende werking van de fok, waar je er nu ineens 2 van hebt.
Je kunt dit verminderen door een stormfok te hijsen of om een echte kluiver te bestellen bij je zeilenmaker. Nog is het dan niet helemaal ideaal. Eigenlijk moet je ook een iets groter grootzeil voeren. Bijvoorbeeld dat van een BM, een valk of een Guts.
Ook kun je nog je normale fok als kluiver gebruiken, en die van een BM (welke groter is) o.i.d. als fok.
Op onderstaande foto zie je een boot, met een standaard fok, een stormfok als kluiver en een groter grootzeil dan standaard. Het geheel is daar zo rond de 20m2.
Dit is geen lelievlet (linker foto), maar dit tuigage valt zo over te zetten op een lelievlet (rechter foto).

Veel succes met de klusserij!

Met dank aan Baloe voor het insturen van de tekst.

De historie van de kluiverboom ligt wat ingewikkeld, omdat het lijkt het dat in verschillende delen van het land andere namen werden gebruikt.
Denk jij dat je ons verder kunt helpen? Mail je tips naar Baloe
Bron: Wikipedia (historie)
Foto’s: Scouting Cranenborgh Bleiswijk & Prego Zeilzwerven