Geschiedenis Wachtschepen

Voor de Tweede Wereldoorlog (1939-1945) werden onze binnenwateren druk bevaren door vele vrachtschepen. In hun laadruimtes vervoerden ze allerlei grondstoffen, zoals bijvoorbeeld aardappelen, graan, turf en kolen. Het laden en lossen gebeurde bij fabrieken, maar ook bij de havens van dorpen en steden. Veel schippers waren hun eigen baas en voeren op de ‘wilde vaart’. Zij namen alle ladingen aan! Maar er waren ook schepen die tussen twee vaste plaatsen voeren.

De Nederlandse binnenvaart kent een lange traditie. Tot 1830 vond al ons binnenlandse vervoer over water plaats! Sommige schepen, zoals de ‘aak’ en de ‘tjalk’ worden daarom al eeuwen gebouwd. Vanaf 1885 rolden ook andere scheepstypen van de scheepswerf, zoals de ‘klipper’ en ‘steile stevens’. Dit kwam door de komst van ijzer en staal, dit materiaal kon in elke gewenste vorm gebogen worden.

Vanaf de jaren vijftig zijn veel oude schepen gesloopt. Vrachtwagen werden sneller en goedkoper dan vrachtschepen. Ook werden de nieuwe vaartuigen steeds groter, waardoor de vrachtprijs naar beneden ging en de concurrentie voor de schippers met een klein schip te groot werd. Dorpjes en stadjes dempten veel van hun havens en kanalen, zodat veel schepen niet meer bij hun bevrachters konden komen.

Was dit het einde van een tijdperk? Ja en nee. Ja, omdat de vooroorlogse binnenschepen op een enkele uitzondering na geen economische functie meer hebben. Nee, omdat veel schepen nog blijven voortbestaan als woonschip, charters en… wachtschepen!

Voor waterscouts waren de schepen een goedkope optie voor een (varend!) clubhuis. De vrachtschepen, omgedoopt tot ‘wachtschepen’, verbreedden het spelaanbod en vormde een uitstekend middel om de lelievletten te vervoeren. Voornamelijk in de jaren tachtig kwamen veel scoutinggroepen dan ook in het bezit van een wachtschip. Momenteel zijn er 52 wachtschepen.

* Deze cultuurhistorische schets is gedeeltelijk gebaseerd op: Marijn Molema, ‘Van vrachtschip tot wachtschip. Varend erfgoed onder de vlag van Scouting Nederland’, in: Erfgoed van industrie en techniek (december-nummer 2005).